"Bugün vergiler genellikle işe yeni
başlayanların karlarının büyük kısmını tüketmektedir."
Hayatı:
Mises, demiryolu mühendisi bir babanın oğlu olarak 29 Eylül 1881'de Lemberg,
Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nda (şimdi Ukrayna sınırları
içindedir)doğmuştur.19 yaşında Viyana Üniversitesinde hukuk ve idari bilimler
eğitimine başlayan Mises, Carl Grünberg ile idari bilimler tarihi üzerine
çalışırken 1903'de Carl Menger'in Ekonominin Prensipleri kitabını okumasıyla
tarihçi bakış açısından kurtularak ekonomi üzerine odaklanmaya
başlamıştır.1906'da doktorasını alarak finansal yönetici olarak kamuda
çalışmaya başlamış, sonrasındaysa bürokrasinin işleyişinden rahatsızlık duyarak
bir hukuk firmasında stajyer olarak 2 yıl çalışmıştır. Bu sırada Avusturya
İktisat Okulu'nda ekonomi dersleri vermeye başlamış, böylelikle Carl Menger'in
temelini attığı Avusturya Okulu'nun Eugen von Böhm-Bawerk geleneğinden ikinci
kuşağını Hans Mayer ve Joseph Schumpeter ile birlikte oluşturmuştur. Daha sonra
25 yıl çalışacağı Viyana Ticaret Odası'nda işe başlamış, 1934?1940 döneminde
Nazilerden kaçmak için Viyana'dan ayrılarak Cenova Üniversitesi'nde ders
vermeye başlamış ancak baskıların artmasıyla 1940 ?da A.B.D.'ye göç
etmiştir.1945'te New York Üniversitesi'nde konuk öğretim görevlisi olmuş ve
1969'a kadar burada çalışmalarına devam etmiştir. Bu dönemde verdiği
seminerlerle Murray Rothbard, Hans Sennholz, George Reisman, Ralph Raico,
Leonard Liggio ve Israel Kirzner gibi liberteryen aydınların yetişmesine
katkıda bulunmuştur.1973'te 92 yaşında New York'ta St. Vincent Hastanesi'nde
hayata veda etmiştir.
Eserleri:
The Theory of Money and Credit
Para ve Kredi Teorisi (1912)
Bu kitabında Mises İngiliz klasik ekonomisinde David Ricardo ile
başlamış olan mikro-makro çatallaşmasını kapatmış, ekonominin bireysel insan
davranışıyla adım adım analizine dayanan bir bilim olduğunu vurgulamıştır. Para
bireysel davranışın ve piyasa ekonomisinin analiziyle bütünleştirilmiştir.
Ayrıca mevcut bankacılık uygulamaları analizini dönüştürmüş, Ricardocu
Para Okulu geleneğine dönerek, enflasyonist kısmi rezerv kredi sisteminin ilga
edilmesinin doğru olduğunu göstermiştir.
Socialism:
An Economic and Sociological Analysis
Sosyalizm; Ekonomik ve Sosyolojik Bir Analiz (1922)
Bu Kitap, Sosyalizm ve türevlerinin derinlemesine analizi ve oluşan manzaranın
çarpıcı bir kritiğidir. Mises bu eseriyle neden tamamen sosyalist kontrolün
olduğu bir toplumda ekonomik hesaplamanın mümkün olmayacağını ve bunun
sosyalistler tarafından bile kabul görmüş bir problem olduğuna işaret
etmektedir.
Liberalism or The Free and
Prosperous Commonwealth
Liberalizm veya Özgür Refah Ulusu (1927)
Bu kitap, klasik liberalizmde devletin görevinin etkili bir şekilde yapılmış
ifadesidir. Mises; bu kitapla devletin görevini tarif etmiş ve nelerin barışı,
özgürlüğü ve refahı teşvik edip etmeyeceğini açıklamıştır.
A Critique of Interventionism
Müdahaleciliğin Eleştirisi (1929)
Bu eser,1920ler Avrupa'sında yaşanmış olan ekonomik tartışmalar üzerine
yazılmış olan makalelerin bir derlemesidir. Bu derlemede Mises; o günün
Avrupa'sında fiyat kontrollerini ve bankaların kamulaştırılmasını içeren
programları ve Marksizm'i ısrarla eleştirmiştir.
Bureaucracy
Bürokrasi (1944)
Bu çalışma, bürokratik idare ile kar ve zarar üzerine kurulu yönetim arasındaki
farkların yalın bir dille ifade edildiği tarafsız bir çalışmadır. Bürokrasi
devlet yönetiminde makul seviyede etkin olabilir ancak kar-zarar üzerine kurulu
idareyle önemli ayrımları bulunmaktadır. Bürokrasi devlet içindir, iş
dünyasında ise kar-zarar üzerine kurulu yönetim geçerli olmak zorundadır.
Birçok yazar büyük şirketleri devlet şeklinde bürokratik bir yapı olarak
görmüştür ancak bu köklü bir yanılgıdır. İş dünyası büyüklük ile değil kar ve
zarar ile ilgilenmektedir. Bir şirket her birinin kendi bilânçosunu tuttuğu çok
sayıda kısımlara bölünebilir. Bazen bu bölünmüş kısımlarda kayıtların çift
girişle tutulması zaruridir. Diğer yandan, devlet, iş dünyasındaki gibi
müşterilerine karşı sorumlu değildir, ancak toplum baskısı vasıtasıyla
yönlendirilebilir, demokrasi gibi. Demokrasi; çoğunluğun kontrolü olmasına
rağmen yine de en cazip yönetim şeklidir.
* Bu kitap Liberte Yayınları tarafından Türkçeye çevrilmiştir.
Human Action: A
Treatise on Economics İnsan Faaliyetleri: Ekonomi Üzerine Bir
Bilimsel İnceleme (1949)
Bu eser, ekonomi ve sosyal bilimler üzerine kapsamlı akademik bir çalışmadır.
Mises'in; bireyin tercihlerinin neden-sonuç ilişkisi içerisinde amaçlı olduğunu
ortaya koyduğu ve metodolojik çalışma esaslarını belirttiği temel kitabıdır.
The Anti-Capitalistic Mentality - Anti-Kapitalist Zihniyet (1956)
Kitap, Mises'in kapitalizmin neden yanlış anlaşıldığını ve korkularak
reddedildiğini ortaya koyduğu teorisini içerir. Amaçlarına ulaşamamış kıskanç
girişimcilerin başarısızlıklarını kapitalizme yüklediklerini ileri sürdü.
Ekonomik teori, Mises'in muhakeme ve değerler yargısı üzerine kurularak ifade
edilmiştir. * Bu kitap Liberte Yayınları tarafından Türkçeye çevrilmiştir.
The Historical Setting of
the Austrian School of Economics
Avusturya İktisat Okulunun Tarihsel Süreci (1962)
Bu eser, Mises'in Avusturya ekonomi teorisinin gelişimini gözden geçirdiği
eseridir. Kitap, Avusturya İktisat Okulunun öncülerinin özellikle Menger ve
Böhm-Bawerk'in kısa biyografilerini içerir. Mises; sübjektif ekonominin
tümdengelimcilikle nasıl yükselişe geçtiğini ve Avusturya İktisat Okulu'nun
önemini anlatmıştır.
Önemli Sözleri:
Ekonomi, toplumun temel sorunlarıyla ilgilidir. Herkesi ilgilendirir ve herkese
aittir. Ekonomi, her vatandaşın ilgilenmesi gerekli temel bir alandır
Hemen hemen tüm iktisat politikası yazarları, tüm devlet adamları ve parti
liderleri kapitalist ve sosyalist olmayan ideal bir sistem arayışı
içerisindedirler. Bunların bir kısmı devlet müdahalesi ile özel mülkiyetin
engellendiği, düzenlendiği ve yönlendirildiği bir sistemi arıyorlar. Biz bu
iktisat politikasını ?müdahalecilik', sistemin kendisini ise ?engellenmiş
piyasa ekonomisi' olarak adlandırıyoruz.
Bugün vergiler sık sık işe yeni başlayanların karlarının büyük kısmını
tüketmektedir. İşe yeni başlayan kişi sermaye biriktirememektedir, işini
geliştirememektedir; asla büyük bir işletme olamayacaktır, çıkar çevreleriyle
baş edemeyecektir. Eski firmaların onun rekabetinden korkmamaları
gerekmektedir, onlar vergi toplayıcı tarafından korunmaktadır.
Cezalandırılmayacaklarından emin olarak rutin bir şekilde müsamaha görürler?
Gelir vergisinin onları da yeni sermaye biriktirmekten engellediği doğrudur.
Fakat onlar için daha önemli olan, verginin, tehlikeli bir şekilde, işe yeni
başlayanları sermaye biriktirmekten alıkoymasıdır. Vergi sistemi onlara
kesinlikle ayrıcalık tanımaktadır. Bu anlamda artan oranlı vergilendirme
ekonomik ilerlemeyi önler ve katılık meydana getirir.
Düşünür Hakkında İlginç Bilgiler:
Bu büyük ekonomi ve sosyal bilimler düşünürü; Avusturya İktisat Okulu'nun ikinci
kuşağı içerisinde en etkin isim olmasına rağmen bu okulun müstesna bir üyesi
olmuştur. Hiçbir zaman Viyana Üniversitesi'nden bir maaş ya da profesörlük
unvanı almamıştır. Buna rağmen çalışmalarına büyük özen göstermiş, heyecanla
hayatının son dönemlerine kadar çalışmalarına devam etmiştir.
Avrupa'daki Nazi yükselişine karşı cesurca mücadele etmiş, kolektivizmin nasıl
bir canavara dönüştüğünü, toplum mühendisliğinin ne gibi sonuçlar doğurduğunu
eserlerinde defalarca izah etmiştir.
II. Dünya Savaşı'nın havası Mises'in üzerinde muazzam bir baskı yaratmıştır.
İsviçre'de çalışmalarını sürdürürken, savaşın etkisiyle göçmenlerin bu ülkede
istenilmediği duygusunun yayılması ve Fransa'nın Naziler tarafından işgali
Mises'i A.B.D'ye göçe zorlamıştır.1940 da New York'a yerleşen Mises ailesi
herhangi bir iş imkânına sahip olmadıklarından, sınırlı tasarrufla geçinmek
zorunda kaldılar. Bu yıllarda Mises liberallerin 21.yüzyılda yükselen ve
hızlanan devletçilik politikaları ve savaşlardan dolayı katlandığı, içine
itildiği kötümserliği dokunaklı bir biçimde hatırat olarak tutmaya başlamıştır.
Mises hayatının bu en zor döneminde "kötülüğe teslim olmayın, fakat daima
cesaretle ona muhalefet edin" sözünü kendine şiar olarak seçmiştir ve "doğru
olduğunu bildiğim şeyi öğretmekten usanmayacağım" demiştir.
Linkler:
www.mises.org
www.vonmisesinstitute-europe.org
www.econlib.org/library/Mises/msT9.html
